Ocena:
oceń

rozmiar czcionki

|

|

poleć

|

drukuj

|

forum

|

2018-02-06 20:00:00

Żywienie a choroba nowotworowa – ogólne zalecenia żywieniowe dla pacjentów onkologicznych

Właściwy sposób żywienia jest istotnym elementem zapewnienia zdrowia. Powszechnie wiadomo, że spożywanie pewnych produktów spożywczych i przestrzeganie określonych zasad związanych z żywieniem jest ważnym elementem troski o własne zdrowie. Z Internetu, prasy czy telewizji można dowiedzieć się, że należy codziennie spożywać kilka porcji owoców i warzyw, pić wodę, ograniczyć spożycie soli, cukru i tłuszczów pochodzenia zwierzęcego. 

Znane są również produkty szczególnie polecane w profilaktyce chorób nowotworowych, wśród których wymienia się m. in. zieloną herbatę, warzywa kapustne, czosnek, cebulę, pomidory, owoce cytrusowe i owoce jagodowe. Żywienie pełni określoną funkcję w profilaktyce chorób nowotworowych, ale jego rola nabiera szczególnego znaczenia w czasie choroby. Pojawienie się i rozwój nowotworu powoduje, że organizm zmuszony jest do wykorzystywania składników odżywczych z pożywienia, aby zwalczać stan chorobowy. Konieczność wzmacniania układu odpornościowego oraz fakt, że organizm jest w stanie ciągłej mobilizacji powoduje, że zapotrzebowanie na energię z diety i niektóre składniki, np. białko jest w okresie choroby większe niż u ludzi zdrowych. Jednocześnie układ odpornościowy wytwarza związki, które mogą hamować łaknienie oraz powodować zafałszowane uczucie sytości, przy jednoczesnym zwiększaniu zużycia energii przez organizm.
U wielu pacjentów onkologicznych występują problemy związane z jedzeniem. W trakcie terapii wiele produktów i potraw, które do tej pory były chętnie spożywane przez osobę chorą, także tych uznawanych za zdrowe i powszechnie polecane, może być gorzej tolerowanych. Nie warto zmuszać się w takim przypadku do ich jedzenia, należy ograniczyć ich spożycie lub nawet wyeliminować je z diety na pewien czas. Warto pamiętać jednak, aby w ich miejsce wprowadzić zamienniki, które zapewnią podaż odpowiednich składników odżywczych we właściwych proporcjach.


 Chorzy mogą skarżyć się na brak apetytu, nudności, biegunki czy trudności ze spożywaniem pokarmów, co może prowadzić do groźnego stanu utraty masy ciała i osłabienia. Problemy te mogą być powiązane z samym procesem chorobowym lub stanowić efekt uboczny terapii. Zwykle pierwszym obserwowanym skutkiem jest spadek masy ciała. Bardzo ważnym elementem jest więc regularne kontrolowanie masy ciała i zgłaszanie wszystkich niepokojących zmian i obserwacji lekarzowi, co pozwoli wdrożyć odpowiednie działania zapobiegające ewentualnemu wystąpieniu niedożywienia lub wyniszczenia organizmu.


 Należy wyraźnie zaznaczyć, że nie ma diet leczących raka, a stosowanie tzw. „diet alternatywnych” oraz różnego rodzaju produktów spożywczych lub suplementów diety w zastępstwie zastosowania standardowej terapii jest szczególnie niebezpieczne. Sama dietoterapia natomiast to istotna metoda wspomagająca leczenie, ale nie właściwa terapia onkologiczna.
Zadbanie o właściwy sposób żywienia jest bardzo ważne już od momentu rozpoznania choroby 
i postawienia diagnozy. Odpowiednio dobrana i przemyślana dieta poprawia ogólną kondycję organizmu, wzmacnia go, może zapobiec wystąpieniu niedożywienia i pomaga w jego leczeniu, może łagodzić objawy samej choroby lub leczenia i minimalizować ryzyko wystąpienia powikłań po zabiegach operacyjnych, skracając tym samym czas pobytu pacjenta w szpitalu.



 Główne zalecenia żywieniowe dla osób chorych na raka:
- dieta powinna być lekkostrawna, należy wykluczyć z niej potrawy wędzone, smażone, konserwowane, używki, a także ograniczyć ilość cukru i tłuszczu,
- zalecane jest przygotowanie potraw gotowanych w wodzie lub na parze, duszenie bez wcześniejszego obsmażania oraz pieczenie w folii,
- ważne jest oszczędzanie zajętego narządu, szczególnie jeśli zachorowanie związane jest z przewodem pokarmowym,
- warto zjadać regularnie niewielkie posiłki, tak by przerwa pomiędzy nimi nie była dłuższa niż 3-4 godziny,
- w ciągu dnia należy zjadać 4-5 posiłków, nie zapominając o śniadaniu,
- posiłki powinny składać się z jak najmniej przetworzonych produktów, być urozmaicone, sporządzone z użyciem różnorodnych składników i zachęcające swoim wyglądem do ich konsumpcji,
- posiłki nie powinny być nadmiernie gorące ani też zimne – optymalna jest temperatura pokojowa (około 25°),
- u osób z prawidłową masą ciała dozwolone jest podjadanie pomiędzy posiłkami zdrowych przekąsek, do których zaliczają się owoce i warzywa, kefiry i jogurty bez zbędnej ilości cukru,
- należy zwracać szczególną uwagę zmiany smaku, koloru, zapachu czy konsystencji potraw, na terminy przydatności produktów do spożycia, aby uniknąć spożycia produktów spleśniałych i nadpsutych,
- warto jeść powoli, w spokoju, przeżuwając i gryząc dokładnie każdy kęs, co pozwala zapobiegać uciążliwym dolegliwościom ze strony przewodu pokarmowego,
- w przypadku trudności ze spożywaniem posiłków o stałej konsystencji warto czasowo spożywać posiłki o konsystencji papkowatej lub płynnej,
- w trakcie leczenia warto całkowicie zrezygnować ze spożywania alkoholu,
- do potraw warto dodawać łagodne przyprawy (bazylię, oregano, majeranek, koper, natkę pietruszki, lubczyk, słodką paprykę, pieprz ziołowy), ograniczyć spożycie soli i zdecydowanie unikać sosów i zup instant, kostek rosołowych i gotowych mieszkanek przypraw,
- warto zwracać uwagę na etykiety produktów spożywczych i wybierać te produkty, których skład jest możliwie jak najkrótszy i nie zawiera zbędnych składników,
- nie należy bez konsultacji i wskazań lekarza stosować żadnych suplementów diety – składniki odżywcze występujące naturalnie w żywności są najlepiej przyswajalne przez organizm.



 W diecie powinny znaleźć się wszystkie grupy składników odżywczych – białka, tłuszcze, węglowodany, witaminy i składniki mineralne. Nie wolno eliminować z diety żadnej z tych grup, 
ale jednocześnie warto uwzględnić swoje preferencje żywieniowe.
Białko jest składnikiem szczególnie ważnym w diecie każdej osoby chorującej na nowotwór, ponieważ wpływa na procesy odbudowy prawidłowych komórek w organizmie oraz wspomaga układ odpornościowy. Zapotrzebowanie na białko wśród osób chorych jest większe niż u ludzi zdrowych. Na co warto zwrócić uwagę to proporcja białka pochodzenia roślinnego do białka pochodzenia zwierzęcego, która w odróżnieniu od żywienia osób zdrowych wynosi 1:1. Wartościowymi źródłami białka roślinnego są produkty zbożowe i nasiona roślin strączkowych, a wśród źródeł białka pochodzenia zwierzęcego na uwagę zasługuje nabiał oraz ryby, chude mięso drobiowe i jaja. 
Jeśli osoba chora nie odczuwa dolegliwości po spożyciu produktów nabiałowych to powinna uwzględniać w codziennej diecie różne produktu z tej grupy: mleko fermentowane, jogurty, kefiry, sery twarogowe. Warto sięgać po produkty mleczne chude lub półtłuste, a w przypadku wystąpienia nietolerancji laktozy nie warto całkowicie rezygnować ze spożycia nabiału. W sklepach dostępne są produkty bezlaktozowe (mleko, masło, jogurty, twaróg, serki, kefiry), a bez recepty można nabyć w aptece także laktazę – enzym rozkładający laktozę.
Mięso nie powinno stanowić głównego składnika posiłku. Z jadłospisu warto wykluczyć przetworzone mięso, tj. smażone, peklowane czy wędzone, sklepowe przemysłowe wędliny i ograniczyć spożycie czerwonego mięsa do 500 g tygodniowo. W zastępstwie dobrze sprawdzi się gotowane lub pieczone 
w domu chude mięso.

Węglowodany to kolejny niezbędny składnik dobrze zbilansowanej diety. Ich najlepszym źródłem jest kasza, pieczywo, makaron, ryż, warzywa i owoce. Jeśli u osoby chorej nie występują dolegliwości po spożyciu produktów z dużą zawartością błonnika to właśnie takie, pełnoziarniste produkty, warto wybierać na co dzień. Są to np. razowe makarony, grube kasze (gryczana, jaglana, pęczak), brązowy ryż, razowe lub żytnie pieczywo. Jeśli jednak spożycie błonnika działa niekorzystnie na przewód pokarmowy to w takiej sytuacji warto wybierać pieczywo jaśniejsze - pszenne oraz drobne kasze (kasza manna) i makarony.


Z diety warto wyeliminować słodzone napoje, słodycze, syropy i wszelkie pieczywo cukiernicze oraz ograniczyć ilość cukru używanego na co dzień jako dodatek do napojów i potraw, co pozwala ograniczyć spożycie cukrów prostych. Produkty te można z łatwością zastąpić owocami, kisielami, budyniami czy jogurtami bez dodatku cukru.



 Polecanymi źródłami tłuszczów w diecie są chude gatunki mięs, ryby (makrela, śledź, sardynka, dorsz, halibut, flądra, sola), oleje roślinne (oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany), awokado oraz orzechy i nasiona (dynia, słonecznik, siemię lniane). Ograniczeniu powinno ulec spożycie mięsa wieprzowego i wołowego, podrobów, smalcu oraz tłustych serów, do których zalicza się sery żółte, pleśniowe i serki topione. Tłuszcze (tj. masło, śmietankę, oliwę z oliwek) najlepiej dodawać pod koniec gotowania do gotowych już potraw.
Warzywa i owoce to kolejna grupa składników, bez której organizm nie może prawidłowo funkcjonować. To doskonałe źródło błonnika i antyoksydantów. Powinny one stanowić znaczący element każdego spożywanego posiłku. Warto wybierać produkty lokalne, sezonowe i młode oraz pamiętać o tym, by sięgać po warzywa i owoce w różnych kolorach – żółtym, pomarańczowym, ciemnoczerwonym i ciemnozielonym. Warzywa i owoce należy zawsze dokładnie myć pod ciepłą bieżącą wodą. Co najmniej połowa spożywanych każdego dnia warzyw powinna być zjadana na surowo, pozostałe można spożywać w formie przetworzonej - zup, przecierów, surówek itp. Jeśli jednak spożycie surowych warzyw czy owoców powoduje jakiekolwiek dolegliwości to należy je poddawać wcześniej obróbce – miksować, gotować lub piec. Dobrym dodatkiem do surowych 
i gotowanych warzyw są oleje roślinne lub jogurt naturalny. Przygotowując samodzielnie soki warto łączyć owoce z warzywami lub produktami mlecznymi i nie dodawać cukru. W diecie można także uwzględnić owoce suszone, ale te niesiarkowe i w ograniczonej ilości, ponieważ stanowią one skondensowane źródło cukrów.


Istotne jest zapewnienie w diecie także odpowiedniej ilości napojów. Zaleca się wypijanie przynajmniej 2 litrów (tj. 8 szklanek) płynów każdego dnia, a najbardziej uniwersalnym z nich jest woda. Gasi ona pragnienie i nie zawiera cukru, a spożywając ją regularnie w ciągu dnia zapewniamy organizmowi właściwe nawodnienie. Jako urozmaicenie do wody można dodać cytrynę lub limonkę, imbir, miód albo niewielki dodatek domowego syropu z owoców. Warto sięgać po zieloną i białą herbatę bez sztucznych dodatków smakowych, soki warzywne i owocowo-warzywne, maślanki i kefiry, koktajle mleczno-owocowe, kawę zbożową. Jeśli kawa naturalna nie powoduje dolegliwości to także można ją spożywać w ograniczonych ilościach.


Dieta osoby chorej na nowotwór powinna być oparta o zasady zdrowego żywienia, ale każda osoba chora jest inna i z tego powodu zazwyczaj do ogólnych zaleceń konieczne jest wprowadzenie modyfikacji. Na to, jak powinna wyglądać odpowiednia dieta ma wpływ wiele czynników - umiejscowienie guza, stadium choroby, wiek i stan odżywienia osoby chorej, rodzaj i reakcja na zastosowaną terapię, inne choroby współistniejące, aktywność fizyczna oraz choćby samopoczucie. 
Z tego powodu nie da się ustalić jednolitych i uniwersalnych zaleceń dla wszystkich pacjentów 
z chorobą nowotworową, a optymalnie dieta powinna być ustalana indywidualnie dla każdej osoby – biorąc pod uwagę powyższe czynniki oraz preferencje żywieniowe pacjenta. Pomimo, że jedzenie czasem może być przez osobę chorą uznawane za nieprzyjemną konieczność lub przymus to warto potraktować żywność jako lekarstwo, które samodzielnie nie wyleczy raka, ale zdecydowanie pomaga znieść leczenie i zwiększa szanse na zwalczenie choroby.


Sposób żywienia to jeden z niewielu elementów w całej terapii, które osoba chora może sama kształtować i na które ma wpływ. Warto tę możliwość wykorzystać właściwie, ponieważ w pewnym zakresie warunkuje ona skuteczność i powodzenie całego procesu leczenia. Ważne, aby nie zmieniać drastycznie sposobu żywienia, nie polegać na suplementach i „cudownych środkach” polecanych w Internecie oraz nie wprowadzać zmian na własną rękę. Przy ustalaniu diety zdecydowanie warto wspomagać się wiedzą i doświadczeniem lekarza lub dietetyka.


  

poleć znajomemu drukuj skomentuj rss
Oceń artykuł:

Poczytaj również

  • Avatar

    2018-06-19 15:59:31

    Symetryzacja piersi

    W zeszłym roku w lipcu przeszłam operacje oszczędnościową piersi lewej. 1 listopada zakończyłam radioterapię. W wyniku...
  • Avatar

    2018-06-19 15:55:19

    Wypadanie włosów w trakcie hormonoterapii

    Mam 65 lat, w 2014 r. miałam wykonaną obustronną mastektomię - rak piersi hormonozależny, węzły czyste. Przeszłam...
  • Avatar

    2018-06-15 10:04:08

    Mastektomia z jednoczasową rekonstrukcją

    W lipcu minie rok od operacji - mastektomia z jednoczasową rekonstrukcją. Jestem zadowolona z efektów, chociaż po...