Ocena:
oceń

rozmiar czcionki

|

|

poleć

|

drukuj

|

forum

|

2017-09-16 12:15:00

Europejski Kodeks Walki z Rakiem - uzasadnienie epidemiologiczne dla zaleceń (część 1)

Europejski kodeks walki z rakiem jest inicjatywą Komisji Europejskiej mającą na celu informowanie obywateli o działaniach, które mogą podjąć w odniesieniu do siebie lub swojej rodziny, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka. Każde z dwunastu zaleceń powstało na podstawie analizy aktualnej wiedzy z zakresu epidemiologii nowotworów, czynników ryzyka ich występowania oraz wpływu czynników ochronnych.


Zalecenie nr 1: Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci
Zalecenie nr 2: Stwórz w domu środowisko wolne od dymu tytoniowego. Wspieraj politykę miejsca pracy wolnego od tytoniu  

Palenie papierosów to najważniejszy element stylu życia, który można zmienić aby znacznie zredukować swoje ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy. Palenie papierosów, to najczęstsza przyczyna zachorowań i zgonów na nowotwory złośliwe w krajach Unii Europejskiej (UE). Jest czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na: białaczkę szpikową, nowotwory szyjki macicy, jelita grubego i odbytnicy, nerki, krtani, wątroby, płuca, jamy nosowej i zatok przynosowych, przełyku, jamy ustnej, jajnika, trzustki, gardła, żołądka, moczowodu, pęcherza moczowego oraz wątrobiaka (u dzieci palaczy). Nowotwory płuca są główną przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych w krajach UE.
Odsetek osób palących papierosy w krajach unijnych spadł w dziesięcioleciu 2002-2012. W 2002 roku powszechność osób palących papierosy w 15 krajach UE wynosiła 39%, natomiast odsetek palaczy w 2012 roku wśród 27 krajów UE spadł do 28%. W Polsce ogólny odsetek osób palących papierosy wynosi 28%. W naszym kraju papierosy pali 33% mężczyzn oraz 23.1% kobiet. Wszystkie produkty tytoniowe zawierają szeroką gamę kancerogenów, z których część to naturalne składniki tytoniu, inne powstają w procesie jego spalania. Główne elementy decydujące o kancerogennym wpływie palenia papierosów to czas i intensywność palenia. Ryzyko zachorowania na nowotwór płuca rośnie wraz z liczbą dziennie wypalanych papierosów. Palenie papierosów odpowiada za połowę przedwczesnych zgonów u długoletnich palaczy i wiążę się ze skróceniem średniego oczekiwanego czasu dalszego trwania życia o 10 lat. Najwyższy odsetek zachorowań na nowotwory złośliwe, których przyczyną jest palenie papierosów obserwuje się dla nowotworów płuca (82%) oraz krtani (84%). Ryzyko zgonu z powodu nowotworu płuca u palaczy jest 20-25 krotnie wyższe, niż u osób niepalących papierosów. Spośród innych umiejscowień nowotworów złośliwych, których czynnikiem ryzyka jest palenie papierosów, odsetek przypadków związanych z tym czynnikiem szacuje się odpowiednio: 20-50% dla nowotworów dolnego odcinka układu moczowego, innych nowotworów układu oddechowego oraz nowotworów przewodu pokarmowego, poniżej 20% dla innych nowotworów związanych z paleniem papierosów. Ryzyko zachorowania i zgonu na nowotwór płuca spada u osób, które rzuciły palenie papierosów.


Bierne palenie papierosów jest przyczyną zachorowań na nowotwory złośliwe płuca oraz możliwą przyczyną zachorowań na nowotwory złośliwe krtani i gardła, a także występowania białaczki dziecięcej (rodzice palący papierosy). Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2004 roku przyczyną około 3850 zgonów na nowotwory złośliwe płuca w Europie było bierne palenie papierosów. Ekspozycja na dym tytoniowy powoduje 25% wzrost ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy płuca (według: World Cancer Report 2014). Istotnym czynnikiem ryzyka zachorowania jest narażenie na dym tytoniowy w miejscu pracy i w środowisku domowym.


Zalecenie nr 3: Utrzymuj prawidłową masę ciała
Szacuje się, że w 2012 roku ponad połowa mieszkańców krajów Unii Europejskiej charakteryzowała się nadwagą a jedna na sześć osób była otyła, ze względu na brak równowagi pomiędzy energią pobraną w postaci pożywienia a jej wydatkowaniem. W Polsce nadwaga dotyczy 16.6% mężczyzn oraz 15.2% kobiet. W populacji europejskiej nadwaga i otyłość odpowiadają za 3.2% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u mężczyzn oraz 8.6% zachorowań u kobiet. Nadwaga zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe przełyku, jelita grubego i odbytnicy, pęcherzyka żółciowego, trzustki, pomenopauzalnych nowotworów piersi, nowotworów trzonu macicy, jajnika, nerki i zaawansowanych nowotworów gruczołu krokowego. Szacuje się, że w zależności od umiejscowienia i płci, nadwaga i otyłość są przyczyną od 4 do 38% zachorowań na poszczególne nowotwory. Badania obserwacyjne wskazują na 10-30% wzrost ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe zależne od masy ciała przy wzroście wskaźnika BMI o każde 5 kg/m2. Nadmierna masa ciała zwiększa również ryzyko wystąpienia innych schorzeń, takich jak cukrzyca i choroby serca oraz zwiększa ryzyko przedwczesnego zgonu
Składnikami diety, które w największym stopniu wpływają na powstawanie nadwagi są produkty i napoje o wysokiej wartości energetycznej (słodzone napoje, fast-foody, przetworzone produkty o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i soli). Regularna aktywność fizyczna zapobiega nadwadze i otyłości, natomiast długi czas spędzany w pozycji siedzącej (głównie oglądanie telewizji) sprzyja zwiększaniu masy ciała.
Chroniczny pozytywny bilans energetyczny, wynikający z większej podaży energii z posiłków i niskiej aktywnością fizycznej, prowadzi do powstania nadwagi, która wiąże się ze zmianami metabolicznymi w organizmie. Zwiększa się poziom insuliny, insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1) a także hormonów steroidowych. Metabolicznie aktywne komórki tkanki tłuszczowej są źródłem hormonów oraz cytokin (białka wpływające na wzrost, proliferację i pobudzenie komórek biorących udział w odpowiedzi odpornościowej): leptyny, adiponektyny, cytokin zapalnych. Powyższe zmiany metaboliczne odgrywają kluczową rolę we wpływie nadwagi i otyłości jako czynników zwiększających ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe. Wzrost ryzyka zachorowania na pomenopauzalne nowotwory piersi wiąże się z mechanizmem powstawania estrogenów z tkanki tłuszczowej. Dodatkowo podwyższony poziom insuliny związany z nadwagą hamuje wydzielanie globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG). Oba wymienione mechanizmy prowadzą do zwiększenia biodostępności estrogenów, czyli zwiększenia poziomu estradiolu i testosteronu.


Zalecenie nr 4 : Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje, że 31% dorosłej populacji świata oraz 35% populacji europejskiej charakteryzuje się zbyt niską aktywność fizyczną (do głównych typów aktywności fizycznej zalicza się aktywność związaną z praca zawodową, zajęciami w gospodarstwie domowym, przemieszczaniem się oraz rekreacją).
Zbyt niski poziom aktywności fizycznej jest przyczyną 9% zachorowań na nowotwory piersi oraz 10% zachorowań na nowotwory jelita grubego w populacji europejskiej. Zwiększenie poziomu aktywności fizycznej powoduje redukcję ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe jelita grubego, trzonu macicy oraz piersi. Redukcję ryzyka zachorowania rzędu 27% u osób najbardziej aktywnych fizycznie (w relacji do najmniej aktywnych) obserwuje się dla nowotworów złośliwych jelita części proksymalnej (bliższej jelita cienkiego) oraz 26% dla części dystalnej (dalsza część jelita) . Aktywność fizyczna związana z pracą zawodową obniża o 20% ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy trzonu macicy. W przypadku nowotworów piersi ochronny wpływ zaobserwowano dla rekreacyjnej aktywności fizycznej związanej nie tylko z uprawianiem sportu, ale także np. z pracą w ogrodzie. Dla kobiet aktywnych fizycznie przez 90 minut dziennie lub dłużej (w porównaniu z aktywnością krótszą niż 30 minut) redukcja ryzyka zachorowania wyniosła około 25%.
Biologiczny mechanizm ochronnego wpływu aktywności fizycznej w nowotworach złośliwych nie jest do końca zdefiniowany, ale należy uwzględnić jej wpływ na wrażliwość na insulinę, działanie czynników wzrostu, adipocytokin (aktywne biologiczne substancje, wytwarzane i wydzielane przez komórki tkanki tłuszczowej), hormonów steroidowych oraz mechanizmów odpornościowych. Potencjalne mechanizmy ochronnego działania aktywności fizycznej to wpływ na układ immunologiczny oraz poziom uszkodzeń DNA związanych ze stresem oksydacyjnym (stan braku równowagi pomiędzy działaniem reaktywnych form tlenu a biologiczną zdolnością do szybkiej detoksykacji reaktywnych produktów pośrednich lub naprawy wyrządzonych szkód).
W ostatnich latach wskazuje się na siedzący tryb życia, szczególnie związany z oglądaniem telewizji oraz używaniem komputera, jako niezależny czynnik ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe.


Zalecenie nr 5: Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia:
Jedz dużo produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, warzyw i owoców.
Ogranicz spożycie wysokokalorycznych produktów spożywczych (o wysokiej zawartości cukru
lub tłuszczu) i unikaj napojów słodzonych.
Unikaj przetworzonego mięsa; ogranicz spożycie mięsa czerwonego i żywności z dużą ilością soli.

Czynniki związane ze stylem życia, w tym dieta, długo były uznawane za potencjalnie istotne determinanty ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy. W 1981 roku Doll i Peto oszacowali, że około 35% zgonów z powodu nowotworów złośliwych można by uniknąć poprzez zmianę sposobu odżywiania się oraz walkę z nadwagą i otyłością. W skali kontynentu europejskiego poszczególne regiony wykazują zróżnicowanie odnośnie poszczególnych elementów diety. Najbardziej istotna jest różnica w spożyciu owoców, warzyw, produktów zbożowych oraz roślin strączkowych pomiędzy Północą i Południem kontynentu (wyższe spożycie na Południu). Europa Południowa charakteryzuje się niższym spożyciem przetworów mięsnych oraz elementami diety śródziemnomorskiej: wysokim spożyciem owoców, warzyw, roślin strączkowych, oliwy z oliwek, owoców morza oraz umiarkowanym spożyciem wina do posiłków. Najwyższe spożycie mleka i produktów nabiałowych obserwuje się w Europie Północnej, która podobnie jak Europa Centralna i Wschodnia charakteryzuje się wyższym spożyciem przetworów mięsnych. Spożycie napojów słodzonych jest najwyższe w Europie Zachodniej. Generalnie w populacji europejskiej wyższy poziom wykształcenia wiąże się z wyższym spożyciem ryb, owoców i warzyw. Wśród osób z niższym statusem socjoekonomicznym obserwuje się wyższe spożycie napojów słodzonych.


Wyniki badań wskazują, że dieta charakteryzująca się dużą zawartością owoców, warzyw oraz produktów pełnoziarnistych i niskim spożyciem przetworów mięsnych, czerwonego mięsa oraz soli, wiąże się z redukcją ryzyka zachorowania i zgonu z powodu nowotworów złośliwych oraz zwiększa przeżywalność po diagnozie nowotworów piersi oraz jelita grubego i odbytnicy. Wysokie spożycie owoców i warzyw obniża ryzyko nowotworów przewodu pokarmowo-oddechowego, a wysoka podaż błonnika chroni przed nowotworami jelita grubego i odbytnicy. Dieta z dużą zawartością czerwonego mięsa oraz przetworów mięsnych zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory jelita grubego i odbytnicy. Wyższe ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe trzustki obserwuje się u osób pijących duże ilości napojów słodzonych.


Zdrowa dieta obniżająca ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe charakteryzuje się: podażą energii zapewniającą odpowiednio niską masę ciała (bez niedowagi); bogactwem owoców, warzyw, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych; niską zawartością czerwonego mięsa; brakiem przetworów mięsnych oraz ograniczonym spożyciem soli. Dodatkowo elementami istotnymi dla zdrowego stylu życia są: unikanie napojów słodzonych, ograniczenie spożycia produktów wysokokalorycznych oraz ograniczenie spożycia alkoholu.


Związek pomiędzy dietą i nowotworami złośliwymi jest złożony i wieloczynnikowy. Jednym z głównych mechanizmów jest nadmierna podaż energii, która w efekcie może prowadzić do nadwagi, będącej czynnikiem ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy. Poszczególne składniki diety mogą również wpływać na procesy na poziomie komórkowym.


Na podstawie: http://www.sciencedirect.com/science/journal/18777821/39/supp/S1?sdc=2

poleć znajomemu drukuj skomentuj rss
Oceń artykuł:

Poczytaj również