Ocena:
oceń

rozmiar czcionki

|

|

poleć

|

drukuj

|

forum

|

2019-09-07 12:45:00

„Leczenie dietetyczne niedożywionego pacjenta onkologicznego”

   Choroba nowotworowa niejednokrotnie wiąże się z dużym obciążeniem dla organizmu. Niewątpliwie wpływa na stan odżywienia, powodując szereg niedoborów pokarmowych 
i wyniszczenie. Jak zatem powinno wyglądać postępowanie żywieniowe, którego celem jest powrót sił witalnych i odbudowa beztłuszczowej masy ciała ? Na początku rozważań warto mieć na uwadze, że łatwiej jest zapobiegać niedożywieniu niż je leczyć. Zatem okres przed zabiegami chirurgicznymi oraz stosowanym leczeniem powinien służyć profilaktycznemu uzupełnieniu wszystkich składników odżywczych  

 Niedożywienie i kacheksja nowotworowa

Najwcześniejszym wskaźnikiem niedożywienia jest utrata masy ciała. Niedożywienie stwierdza się, kiedy wskaźnik masy ciała BMI wynosi < 18.5 kg/m2. Ważnym pojęciem jest kacheksja nowotworowa, czyli niezamierzona utrata masy ciała większa niż 5 % wyjściowej masy ciała w ciągu ostatnich 6 miesięcy lub niezamierzona utrata > 2 % masy ciała jeśli wyjściowe BMI jest niższe niż 20 kg/m2. Kacheksja nowotworowa jest związana z utratą nie tylko tkanki tłuszczowej, ale również mięśniowej. Następuje tzw. atrofia mięśni, czyli ich zanik. Cechy atrofii można stwierdzić na podstawie prostego wskaźnika jakim jest beztłuszczowa masa ciała (FFM), który można oznaczyć z wykorzystaniem analizatora składu ciała. Innym wskaźnikiem świadczącym o obecności niedożywienia białkowego jest niskie stężenie albumin w surowicy krwi, czyli tzw. hipoalbuminemia.
Na skutek kacheksji dochodzi do osłabienia siły mięśniowej, zmęczenia fizycznego i psychicznego, upośledzonego gojenia się ran oraz zaburzeń metabolizmu. Utrata beztłuszczowej masy ciała niekorzystnie wpływa również na wynik leczenia farmakologicznego. Jak zostało napisane we wstępie – najlepszą metodą leczenia niedożywienia i wyniszczenia jest zapobieganie. W związku z powyższym należy bezwzględnie działać, jeśli:
Niezamierzona utrata masy ciała przekroczy 5 % wyjściowej masy ciała
Pojawi się spadek ilości przyjmowanych kalorii i wczesna sytość po posiłkach
Pojawią się cechy zapalenia systemowego, np. wzrost stężenia białka C reaktywnego (CRP) w surowicy krwi bez obecności infekcji


Zalecenia żywieniowe dla pacjenta niedożywionego


W pierwszej kolejności należy zadbać o codzienny jadłospis, który w zupełności może realizować zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Wskazane jest, aby w diecie uwzględnić produkty o wysokiej gęstości energetycznej, takie jak: masło, śmietanka, mleczko kokosowe, miód, 100 % masło orzechowe, białko i żółtko jaja, oleje roślinne, zmielone orzechy i migdały, awokado. Innym rozwiązaniem jest uzupełnienie codziennego jadłospisu o doustne suplementy pokarmowe (tzw. ONS). Przykładem jest Nutridrink, który może być dodany do posiłku (np. jako składnik koktajlu czy też ciasta naleśnikowego) lub stanowić zamiennik przekąski. Inne rozwiązanie to dodatek pojedynczych składników do posiłków pacjenta. Przykładowo u osób z niechęcią do spożywania produktów mięsnych do dań można dołączyć Protifar – preparat dostarczający białko. W sytuacji, gdy dieta jest deficytowa w węglowodany, można dodać je do potraw w postaci bezpośredniej wykorzystując np. preparat Fantomalt. Wskazane preparaty to tylko przykładowe rozwiązania, które można zaoferować choremu niedożywionemu. Niejednokrotnie dieta wymaga zmiany tekstury i konsystencji oraz uwzględnienia produktów o charakterze lekkostrawnym. Plan żywieniowy pacjenta wyniszczonego powinien uwzględniać nadwyżkę kaloryczną (około 10-15 % całkowitego zapotrzebowania energetycznego) oraz zwiększone ilości białka (nawet do 2 g/kg masy ciała) i tłuszczu głównie roślinnego (30 %, a czasami nawet 40-45 % całkowitego zapotrzebowania kalorycznego). Ważne jest regularne spożywanie posiłków – nawet 5-6 dziennie. Poniżej przedstawiono przykładowe plany żywieniowe uwzględniające lekkostrawne produkty spożywcze.

JADŁOSPIS 2700 kcal

I Śniadanie:
Kasza jaglana ugotowana na mleku z kawałkami banana:
Kaszę wypłukać, następnie ugotować na mleku. Do ugotowanej kaszy dodać kawałki banana.
Kasza jaglana 120 g 2/3 szklanki suchych ziaren
Banan 120 g 1 sztuka
Mleko niskolaktozowe 250 g 1 i ¼ szklanki
w przypadku nietolerancji laktozy


II śniadanie:
Budyń:
¾ szklanki mleka zagotować z miodem i wanilią. Pozostałą część wymieszać z mąką i żółtkiem. Ciurkiem wlewać do gotującego się mleka. Doprowadzić do zagotowania. Nalać do salaterki i położyć mus lub dżem.
Mleko niskolaktozowe 200 ml 1 szklanka
Miód 6 g ½ łyżeczki
Wanilia szczypta
Mąka ziemniaczana 25 g 1 łyżka
Żółtko 20 g 1 sztuka
Mus/dżem jagodowy 30 g 2 łyżeczki


Obiad:
Zupa jarzynowa z ryżem białym/basmati:
Pierś z kurczaka oraz oczyszczone i pokrojone w zapałkę warzywa (można też użyć mieszankę warzywną mrożoną) i imbir gotować w bulionie przez 10 minut. Zupę doprawić do smaku, dodać oliwę, ugotowane mięso pokroić w kostkę i zjeść razem z zupą. Można posypać posiekaną natką pietruszki. Podać z ugotowanym ryżem.
Bulion warzywny BIO 300 ml 1 i ½ szklanki
Mięso z piersi kurczaka 200 g 1 pierś
Włoszczyzna bez kapusty 200 g 2 szklanki
i pora
Ziemniaki 140 g 2 sztuki
Oliwa z oliwek 18 g 1 i ½ łyżki
Kawałek imbiru
Pieprz ziołowy
Natka pietruszki 10 g 1 łyżka posiekanej
Ryż 100 g 1 woreczek


Podwieczorek:
Morele bez skóry 200 g ok. 4 sztuki
Jogurt naturalny 200 g 1 szklanka


Kolacja:

Chleb z oliwą i sałatą oraz jajka gotowane na miękko:

Chleb orkiszowy 100 g 4 kromki
Oliwa z oliwek 24 g 2 łyżki
Sałata masłowa 10 g 2 liście
Jajka 116 g 2 sztuki


JADŁOSPIS 2000 kcal


I Śniadanie:
Owsianka gotowana na wodzie z kawałkami brzoskwini, jogurtem i lnem:
Płatki owsiane 60 g 6 łyżek
Brzoskwinia bez skóry 150 g 1 sztuka
Jogurt naturalny 200 g 1 szklanka
Len mielony 10 g 1 łyżka


II śniadanie:
Biszkopciki kocie języczki – spożyć ½ porcji; druga porcja na przekąskę:
Rozgrzać piekarnik do 190°C. Dużą blachę wyłożyć papierem do pieczenia. W misce ubić lekko białka. Stale miksując, stopniowo dodawać miód, sól, wanilinowy cukier i miksować do momentu rozpuszczenia składników. Dalej kolejno wprowadzać po 1 żółtku, miksować. Przesiać mąkę wprost do masy jajecznej i delikatnie wymieszać. Formować biszkopciki na blaszce. Piec przez około 15 minut, aż biszkopty będą w dotyku dość sztywne i będą mieć złocisty kolor.
Jajka 116 g 2 sztuki
Miód 50 g 2 łyżki
Cukier waniliowy 6 g 1 łyżeczka
Mąka 60 g ok. 1/3 szklanki
szczypta soli


Przekąska:
Druga porcja biszkoptów


Obiad:
Klopsiki z piersi z kurczaka z warzywami, gotowane ziemniaki oraz sałatka:
Zmielone mięso z piersi kurczaka posolić szczyptą soli, dodać jajko i dobrze wymieszać, następnie dodać kaszę manną oraz włoszczyznę (bardzo lekko rozmrożoną), wymieszać. Rękoma zwilżonymi wodą formować klopsiki. W garnku zagotować wodę, dodać przyprawy i na wrzącą wodę wrzucać klopsiki. Gotować aż będą miękkie.
Klopsiki:
Mięso z piersi kurczaka – zmielić 200 g 1 pierś
Mrożona włoszczyzna krojona w paski 30 g 2 łyżki
Kasza manna 12 g 2 łyżeczki
Jajko 58 g 1 sztuka
Listek laurowy, ziele angielskie
Sałata z jogurtem naturalnym i pomidorem:
Sałatę poszarpać, pomidora sparzyć, obrać ze skórki i pokroić, wszystkie składniki wymieszać i polać jogurtem naturalnym, dodać pieprz
Sałata 30 g 6 liści
Pomidor 200 g 1 sztuka
Jogurt naturalny 100 g ½ szklanki
Pieprz ziołowy
Gotowane ziemniaki 350 g 5 małych sztuk


Kolacja:
Kanapka z sałatą, szynką z indyka i ogórkiem kiszonym:
Chleb graham 90 g 3 kromki
Sałata 15 g 3 liście
Szynka z indyka 60 g 4 plastry
Ogórek kiszony bez skóry 100 g 1 sztuka

 

JADŁOSPIS 1800 kcal (z uwzględnieniem preparatu Protifar - białko)


I Śniadanie:
Kokosowy pudding:
Wcześniej ugotowany ryż ugotować na mleku migdałowym z dodatkiem mleczka kokosowego, ziaren chia i plastrów banana
Ryż biały 25 g ¼ woreczka
Mleko migdałowe z Ca 100 g ½ szklanki
Mleczko kokosowe 50 g ¼ szklanki
Ziarna chia 15 g 1 i ½ łyżki
Banan 120 g 1 sztuka


Przekąska I:
Makaron nitki z jabłkami:
Makaron wrzucić na wrzącą wodę, ugotować, odcedzić, przelać ciepłą wodą, osączyć, połączyć z oliwą z oliwek. Naczynie żaroodporne wysmarować oliwą, posypać tartą bułką. Umyte jabłka obrać, poszatkować w plasterki. Układać warstwami w naczyniu żaroodpornym makaron i jabłka, posypując je cukrem waniliowym i przyprawami, dodać miód. Pierwszą i ostatnią warstwę powinien stanowić makaron. Wstawić do piekarnika, zapiec.
Makaron nitki 40 g ½ szklanki suchego makaronu
Jabłko 200 g 1 sztuka
Miód 6 g ½ łyżeczki
Oliwa z oliwek 6 g 1 łyżeczka
Cukier waniliowy 6 g 1 łyżeczka
Bułka tarta 3 g ½ łyżeczki
Cynamon


Przekąska II:

druga porcja makaronu z jabłkami


Obiad:
Potrawka z kurczaka z ryżem:
Pierś z kurczaka umyć, zalać niewielką ilością wody i gotować pod przykryciem na małym ogniu. Warzywa umyć, obrać, opłukać, dodać do przygotowanego kurczaka, razem ugotować. Kurczaka wyjąć z rosołu, ostudzić, pokrajać w kawałki. Marchewkę pokrajać w plasterki. Jogurt rozmieszać z mąką, wlać na gotujący rosół, zagotować, doprawić solą. Do sosu włożyć pokrajane mięso i marchewkę, dodać Protifar. Przed podaniem posypać koperkiem, podać z ugotowanym ryżem
Kurczak 100 g ½ piersi
Marchew 100 g 1 sztuka
Pietruszka 100 g 1 sztuka
Seler 20 g 1 kawałek
Mąka 6 g 1 łyżeczka
Jogurt naturalny 25 g 2 łyżki
Koperek 10 g 2 łyżeczki
Sól
PROTIFAR 25 g 10 miarek
Ryż biały 25 g ¼ woreczka


Podwieczorek:
Zupa krem z groszku zielonego – składniki są na 2 porcje, druga do spożycia na IV przekąskę:
W rondlu lub garnku z grubym dnem podgrzać rafinowaną oliwę. Dodać groszek i wlać wodę. Gotować pod przykryciem przez 3 - 4 minuty aż groszek będzie miękki. Dodać 300 ml mleka, doprawić solą i pieprzem ziołowym, zagotować. Zmiksować na puree. Doprawić do smaku sokiem z cytryny.
Oliwa z oliwek 12 g 1 łyżka
Zielony groszek 210 g 1 i ½ szklanki
Woda 70 g 1/3 szklanki
Mleko ekologiczne 300 g 1 i ½ szklanki
sól i pieprz, 2 łyżki soku z cytryny


Przekąska IV:

Druga porcja kremu z groszku


Kolacja:
Bułka orkiszowa z sałatą, twarogiem i pomidorem sparzonym bez skóry:
Bułka orkiszowa 40 g ½ sztuki
Sałata
Ser twarogowy półtłusty 40 g 2 plastry
Pomidor bez skóry 100 g 1 mała sztuka

 

PRZYKŁADY POSIŁKÓW Z WYKORZYSTANIEM DOUSTNYCH SUPLEMENTÓW POKARMOWYCH


Poniżej zostały przedstawione przykłady posiłków z wykorzystaniem doustnych suplementów pokarmowych. Zastosowanie preparatów przemysłowych wpływa na wzrost kaloryczności 
i zawartości makroskładników w posiłkach, sprawiając że są one bardziej odżywcze. 
W sytuacji, gdy chcielibyśmy zastąpić tradycyjną przekąskę gotowym suplementem, przykładowo produktem typu Nutridrink warto pamiętać, aby spożywać go powoli, małymi łykami. Produkty przemysłowe charakteryzują się wysoką osmolalnością, w związku z czym szybkie wypicie ich w krótkim odcinku czasowym może spowodować wymioty, bóle brzucha oraz biegunkę.


Pudding kokosowy:
Ryż ugotować. Mleko zagotować, dodać ryż, miód, mleczko kokosowe i Nutridrink. Truskawki rozmrozić i zmiksować. Na gotowy pudding wyłożyć truskawki.
Ryż paraboliczny 50 g ½ woreczka
Mleko krowie lub
napój migdałowy z wapniem 100 g ½ szklanki
Mleczko kokosowe 50 g ¼ szklanki
Miód 12 g 1 łyżeczka
Truskawki/maliny/borówki 70 g ½ szklanki
Nutridrink 50 g ¼ szklanki

 

Mus owocowy:
Składniki zmiksować blenderem
Banan 60 g 1 mała sztuka
Mango - miękkie 140 g ½ sztuki
Napój kokosowy 100 g ½ szklanki
Napój ryżowy z Ca 100 g ½ szklanki
Nutridrink Compact Protein 50 g ¼ szklanki

 

Krem z cukinii:
Cukinię obrać i pokroić w grube plastry, ziemniaki obrać i pokroić w kostkę. Na dnie garnka rozgrzać rafinowaną oliwę i dodać cukinię wraz ziemniakami, skórkę z cytryny, kurkumę oraz słodką paprykę. Dokładnie zamieszać i podsmażać na niewielkim ogniu przez 10 minut. Po tym czasie do garnka wlać bulion i gotować kolejne 5 – 8 minut. Kiedy warzywa będą bardzo miękkie zmiksować blenderem na gładki krem, doprawić do smaku sokiem z cytryną, solą oraz czarnym pieprzem, dodać Protifar. Podawać posypane natką pietruszki.
Cukinia 200 g 1 mała sztuka
Ziemniaki 70 g 1 sztuka
Kurkuma ¼ łyżeczki
skórka otarta z ¼ cytryny
Oliwa z oliwek 12 g 1 łyżka
Bulion warzywny BIO 200 g 1 szklanka
1 – 2 łyżeczki soku z cytryny
papryka słodka, sól oraz czarny pieprz,
do podania: pietruszka
Protifar 25 g 10 miarek (jedna miarka 2.5 g)

Bibliografia:
Kapała A. Praktyczny przewodnik po ONS. Scientifica, 2015
Kargulewicz A. Doustne suplementy pokarmowe – zalecenia dla pacjenta niedożywionego. Food Forum 3(13), 2016.   

  Artykuł powstał w ramach projektu  pt.: „Wydawnictwa dla Amazonek”,  który realizowany jest dzięki dofinansowaniu z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
   

banner cradle

poleć znajomemu drukuj skomentuj rss
Oceń artykuł:

Autor

dr n. med. Angelika Kargulewicz

Poczytaj również