Ocena:
oceń

rozmiar czcionki

|

|

poleć

|

drukuj

|

forum

|

2021-04-30 18:00:00

„Dieta ketogenna jako remedium w leczeniu chorób nowotworowych?”

Czy istnieje dieta, która jest w stanie wyleczyć raka? Takie pytanie zadaje wiele osób, w tym również naukowców, którzy badają wpływ żywienia na rozwój i leczenie chorób nowotworowych. Dieta ketogenna swoją popularnością cieszy się już kilka dekad i nawet obecnie ma znaczące grono zwolenników. Ale pytanie czy faktycznie jest skuteczna? I jak wygląda taka dieta w praktyce? 

Dieta ketogenna – na czym polega i jak ją komponować?
Celem diety ketogennej, jak sama nazwa wskazuje jest wprowadzenie organizmu w stan ketozy (zakwaszenie ustroju). Dochodzi wówczas do zwiększonej produkcji związków 
o działaniu zakwaszającym, takich jak: acetooctan, β-hydroksymaślan i aceton. Związki te pojawiają się wtedy także w moczu (tzw. ketonuria), co można sprawdzić używając specjalnych, przeznaczonych do tego celu pasków. Zakwaszenie powoduje szereg zmian metabolicznych i biochemicznych, które oddziałują na ludzki organizm. Efekt diety głownie jest związany z naśladowaniem stanu głodu, a to z kolei nasila działanie przeciwpadaczkowe 
i neuroprotekcyjne (ochrona układu nerwowego). Dlatego też w standardzie klasycznym dietę ketogenną poleca się u dzieci z padaczką lekooporną [1]. Z uwagi na znaczące ograniczenie węglowodanów (w tym cukrów prostych) może być czasowo stosowana u pacjentów 
z cukrzycą [2, 3, 4]. Inne zastosowanie to żywienie w sporcie, kiedy niezbędna jest szybka redukcja masy ciała w celu spełnienia kryteriów określonej kategorii wagowej. Nie mniej jednak należy wspomnieć, że dieta ketogenna nie jest zalecana w leczeniu otyłości. Wówczas skupiamy się na podejściu systemowym, które ma na celu trwałą redukcję masy ciała, a nie tylko kilkukilogramową redukcję z dużym ryzykiem efektu jojo [5, 6].
Dieta ketogenna polega na maksymalnym ograniczeniu w codziennym jadłospisie produktów węglowodanowych (pieczywo, kasze, makarony, większość warzyw i owoców). Głównym składnikiem jadłospisu jest tłuszcz, którego udział w diecie może sięgać nawet 80 – 85 % całkowitej podaży energetycznej. W tabeli nr 1. Zostały przedstawione produkty zalecane 
i przeciwwskazane w diecie ketogennej.
Tabela 1. Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie ketogennej [7].


W dietetyce zastosowanie znajdują diety niskowęglowodanowe różniące się między sobą stopniem ograniczenia podaży węglowodanów. Różne modele żywieniowe, począwszy od tych mniej restrykcyjnych (dieta o umiarkowanej zawartości węglowodanów) a skończywszy na bardzo restrykcyjnych (dieta VLCKD) zostały przedstawione w tabeli nr 2. W leczeniu przykładowo padaczki lekoopornej zastosowanie znajduje głównie dieta z pierwszej kolumny, czyli o bardzo niskiej zawartości węglowodanów. Dzieje się tak dlatego, iż niejednokrotnie aby wprowadzić organizm w stan ketozy (stężenie ketonów w surowicy krwi > 0,5 mM) niezbędne są maksymalne ograniczenia podaży węglowodanów w diecie, czasami nawet do 20 – 30 g/dobę.
Tabela 2. Diety niskowęglowodanowe charakteryzujące się różną zawartością węglowodanów.


Zwróćmy uwagę, że oprócz ograniczeń węglowodanów w diecie ketogennej ważna jest również jakość dostarczanego tłuszczu. A dlaczego? Ponieważ to właśnie tłuszcz jest głównym składnikiem tej diety. Znane są diety ketogenne, w których posiłki bazują głównie na tłuszczach zwierzęcych. Przykładem jest jadłospis składający się z kilku jaj na maśle 
i boczku, pełnotłustym mleku i golonce. Jednakże pamiętajmy, że na dłuższą metę diety takie mogą być destrukcyjne z uwagi na zbyt wysoki udział kwasów tłuszczowych nasyconych (tłuszcz zwierzęcy). Tłuszcze te podwyższają stężenie cholesterolu całkowitego i jego frakcji LDL w surowicy krwi, co zwiększa ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego [8]. Dlatego też tak ważne jest spożywanie tłuszczów o odpowiedniej jakości. Przykładem jest ketogeniczna dieta śródziemnomorska, w której tłuszcz jest spożywany głównie pod postacią roślinnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (oliwa z oliwek, nasiona, pestki 
i orzechy). Dieta taka wpływa korzystnie na profil lipidowy, obniżając stężenie trójglicerydów i jednocześnie podwyższając stężenie cholesterolu HDL (tzw. „dobry” cholesterol) [8].
Przykładowe jadłospisy bazujące na założeniach diety ketogennej 
z uwzględnieniem wysokiej zawartości tłuszczów roślinnych
Przykładowy jadłospis: 1600 kcal, 29.8 g węglowodanów, 136.7 g tłuszczu, 52.5 g białka
Łyżka tranu (olej rybi z wątroby dorsza) 10 ml
Śniadanie
Truskawki z ziarnami chia i orzachami włoskimi:
 Truskawki 70 g ½ szklanki
Ziarna chia 10 g 1 łyżka
Orzechy włoskie 20 g 2 łyżki
Przekąska
Pomidor skropiony oliwą z oliwek:
Pomidor 200 g 1 sztuka
Oliwa z oliwek/olej lniany 24 g 2 łyżki
Obiad:
Cukinia zapiekana z mięsem i serem:
Cukinię umyć, przeciąć wzdłuż i wydrążyć łyżką środek. Miąższ odłożyć do miseczki. 
W rondelku rozgrzać rafinowaną oliwę z oliwek. Podsmażyć czosnek i cebulę. Dodać mięso mielone, następnie koncentrat, miąższ cukinii, zioła i pieprz. Dusić ok. 15 minut na wolnym ogniu. Piekarnik rozgrzewamy do 190 stopni C. Przygotowaną wcześniej cukinię napełnić sosem, posypać startym na tarce parmezanem i bazylią, ułożyć na blaszce wysmarowanej oliwą, piec ok 25-30 minut.
Cukinia 300 g 1 sztuka
Mięso mielone 50 g ¼ piersi
z indyka
Cebula 20 g 2 plastry
Czosnek 2 g 1 ząbek 
Oliwa z oliwek rafinowana 36 g 3 łyżki
Przecier pomidorowy 15 g 1 łyżeczka
Zioła prowansalskie, świeży pieprz, oregano, bazylia
Ser parmezan 30 g 3 łyżki startego
Przekąska
Jarmuż ze startym parmezanem i dressingiem (olej lniany z cytryną, zioła prowansalskie):
Jarmuż 60 g 3 garści
Ser parmezan 10 g łyżka startego
Olej lniany 12 g 1 łyżka
Kolacja
Sałatka z kurczaka/indyka:
Ugotowane kawałki kurczaka połączyć z oliwą, jarmużem i ziołami prowansalskimi
Mięso z piersi kurczaka/indyk 50 g ¼ piersi
Oliwa z oliwek 24 g 2 łyżki
Jarmuż 60 g 3 garści
Przyprawy

Przykładowy jadłospis: 1600 kcal, 27.9 g węglowodanów, 143.3 g tłuszczu, 55.2 g białka
Łyżka tranu (olej rybi z wątroby dorsza) 10 ml
Śniadanie
Jajka gotowane na miękko plus ogórek:
Jajka na miękko 116 g 2 sztuki
Kiszony ogórek 100 g 1 sztuka
Przekąska
Szpinak z orzechami włoskimi i olejem lnianym:
Szpinak świeży 200 g 1 op 200 g
Orzechy włoskie zmielone 10 g 1 łyżka
Olej lniany 24 g 2 łyżki
Obiad
Pesto pietruszkowe z selerem naciowym:
Składniki zblendować. Pesto połączyć z ugotowanym ziemniakiem
Oliwa z oliwek 36 g 3 łyżki
Parmezan 40 g 4 łyżki startego sera
Natka pietruszki 1 pęczek
Sok z cytryny 10 g 1 łyżka
Pieprz
Seler naciowy 140 g 2 łodygi
Przekąska
Masło orzechowe 100 % z orzechów nerkowca 25 g 1 łyżka
Truskawki/borówki 35 g ¼ szklanki
Kolacja
Kalafior z oliwą z oliwek plus sok pomidorowy:
Kalafiora ugotować
Kalafior/brokuł 300 g ½ główki
Oliwa z oliwek 24 g 2 łyki
Sok pomidorowy 300 g 1 i ½ szklanki

Przykładowy jadłospis: 2000 kcal, 48.15 g węglowodanów, 158.8 g tłuszczu, 95.9 g białka
Śniadanie
Koktajl orzechowo-kokosowy – składniki zmiksować blenderem:
 Napój migdałowy/kokosowy 200 g 2 szklanka
Wiórki kokosowe 3 g 1 łyżeczka
Masło orzechowe 100 % arachidy 25 g 1 łyżka
Ziarna chia 20 g 2 łyżki
Przekąska
Ugotowany brokuł skropiony oliwą z oliwek (zamiennie olej z ostropestu lub 
z czarnuszki):
Brokuł/kalafior 200 g 2 szklanki różyczek
Oliwa z oliwek/olej lniany 24 g 2 łyżki
Obiad:
Pieczarki z mięsem, komosą ryżową i zieleniną:
Na patelni podgrzać oliwę, dodać opcjonalnie czerwoną cebulę pokrojoną w kostkę, 
a następnie umyte i pokrojone pieczarki, podsmażyć chwilę po czym dodać zmieloną pierś 
z kurczaka, doprawić ziołami, pieprzem i opcjonalnie odrobiną soli. Spożyć z zieleniną 
i ugotowaną komosą ryżową
Oliwa z oliwek rafinowana 24 g 2 łyżki
Cebula 20 g 2 plastry
Pieczarki 200 g ok. 10 sztuk
Mięso mielone 150 g ¾ piersi
z kurczaka/indyka
Zioła prowansalskie, świeży pieprz, kurkuma, odrobina soli
Komosa ryżowa 25 g ¼ woreczka
Sałata/roszponka/rukola/kiełki garść
Przekąska
Ugotowana na parze cukinia, skropiona olejem z uprażonymi na suchej patelni pestkami dyni, zielenina:
Cukinia 300 g 1 mała sztuka
Pestki dyni 20 g 2 łyżki
Olej lniany 24 g 2 łyżki
Sałata/roszponka/rukola/kiełki garść
Kolacja
Łosoś gotowany na parze skropiony oliwą lub olejem plus pokrojona w plastry rzodkiewka:
Łosoś świeży 150 g 1 średniej wielkości porcja
Oliwa z oliwek/olej lniany 24 g 2 łyżki
Przyprawy
Rzodkiewka 120 g 1 pęczek

Przykładowy jadłospis: 2000 kcal, 43.14 g węglowodanów, 166.7 g tłuszczu, 99.9 g białka
Śniadanie
Jajecznica z pieczarkami:
Na patelni podgrzać rafinowaną oliwę z oliwek, dodać pokrojone kurki/pieczarki oraz wbić jajka, doprawić pieprzem
Oliwa z oliwek rafinowana 24 g 2 łyżki
Pieczarki 200 g ok. 10 sztuk
Jajka 116 g 2 sztuki
Pieprz, zioła prowansalskie
Przekąska
Płatki migdałowe 20 g 2 łyżki
Obiad
Łosoś pieczony w naczyniu żaroodpornym z pesto pomidorowym plus kapusta kiszona:
Pesto:
Składniki zblendować i dodać jogurt naturalny
Suszone pomidory z oleju 80 g 6-7 sztuki
Oliwa z oliwek 24 g 2 łyżki
Szczypta soli, pieprz
Orzeszki (najlepiej pinii) 10 g łyżka
Parmezan 10 g 1 łyżka startego
Jogurt 100 g ½ szklanki
Łososia umyć, osuszyć papierowym ręcznikiem, oprószyć pieprzem, włożyć do naczynia żaroodpornego. Na łososiu ułożyć pesto pomidorowe z dodatkiem jogurtu naturalnego. Zapiekać ok. 20 minut w temperaturze 200 °C.
Łosoś 200 g 1 duża porcja
Kapusta kiszona 100 g 1 szklanka
Przekąska
Starta na tarce marchew z orzechami, brzoskwinią i olejem rzepakowym:
Marchew 100 g 1 sztuka
Orzechy włoskie 30 g 3 łyżki
Brzoskwinia 100 g 1 mała sztuka
Olej rzepakowy 24 g 2 łyżki
Kolacja
Tarty parmezan z kawałkami papryki i uprażonymi na suchej patelni pestkami dyni:
Papryka 200 g 1 mała sztuka
Ser parmezan 30 g 3 łyżki startego
Pestki dyni 10 g 1 łyżka

Dieta ketogenna w leczeniu chorób nowotworowych
W ostatnich latach pojawia się coraz więcej danych naukowych, które potwierdzają skuteczność diet niskowęglowodanowych w leczeniu chorób nowotworowych. Nie mniej jednak zazwyczaj są to badania prowadzone u niewielkiej liczby chorych, w związku 
z powyższym nie można ich traktować jako wystarczających do stworzenia rekomendacji. 
I tak przykładowo w badaniu przeprowadzonym u sześciu pacjentów poddawanych radioterapii wykazano, że dieta ketogenna jest bezpieczna i wpływa korzystnie na stan odżywienia, ponieważ zapobiega utracie masy mięśniowej [9]. Warto podkreślić, że utrzymanie prawidłowej masy ciała jest niezwykle istotne w terapii chorób nowotworowych. Obiecujące są również wyniki badań u pacjentów z glejakiem (nowotwór mózgu). Okazuje się, że dieta ketogenna z uwzględnieniem jej suplementacji niedoborowymi składnikami może zmniejszać proliferację, czyli rozrost komórek guza [10]. W eksperymentach na modelu zwierzęcym potwierdzono, że dieta niskowęglowodanowa wpływa na metabolizm komórek glejaka wykazując działanie antynowotworowe. Są to co prawda badania przedkliniczne, ale już obecnie sugeruje się, że wprowadzenie organizmu w stan ketozy może mieć znaczenie terapeutyczne w przypadku złośliwych nowotworów mózgu [10]. Dlatego też warto śledzić kierunek przyszłych działań i weryfikować wyniki aktualnych badań.
Zagrożenia wynikające ze stosowania diety ketogennej
Realizując dietę ketogenną należy pamiętać o zagrożeniach związanych z jej stosowaniem. Przy nieprawidłowym jej zbilansowaniu mogą wystąpić niedobory mikroskładników (witamin i składników mineralnych), utrata apetytu, nudności, zaparcia, utrata masy ciała, hipoglikemia, hiperlipidemia, odwodnienie, kwasica metaboliczna, a także uczucie zmęczenia [11]. Dlatego decydując się na dietę ketogenną warto zasięgnąć porady wykwalifikowanego specjalisty, tak aby zmniejszyć ryzyko niedoborów pokarmowych 
i potencjalnych działań niepożądanych.
Bibliografia:
Keene DL. A systematic review of the use of the ketogenic diet in childhood epilepsy. Pediatr Neurol. 2006;35:1-5.
Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2019. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Diabetologia Praktyczna 2019;5(1).
Feinman RD, Pogozelski WK, Astrup A et al. Dietary carbohydrate restriction as the first approach in diabetes management: Critical review and evidence base. Nutrition, 2015;31:1-13.
Katz LM. Nutrition in Clinical Practice. A comprehensive, evidence-based manual for the practitioner. Wolters Kluwer, USA, 2008.
Belza A, Ritz C, Sorensen MQ et al. Contribution of gastroenteropancreatic appetite hormones to protein-induced satiety. Am J Clin Nutr 2013;97:980 – 989.
Krieger JW, Sitren HS, Daniels MJ et al. Effects of variation in protein and carbohydrate intake on body mass and composition during energy restriction: a meta-regression 1. Am J Clin Nutr 2006;83:260 – 274.
Ciborowska H, Rudnicka A. Dietetyka. Żywienie Zdrowego i Chorego Człowieka. PZWL, Warszawa, 2014.
Tay J, Luscombe-Marsh ND, Thompson CH et al. Comparison of low- and high-carbohydrate diets for type 2 diabetes management: a randomized trial. Am J Clin Nutr 2015;102:780-790.
Klement RJ, Sweeney RA. Impact of a ketogenic diet intervention during radiotherapy on body composition: I. initial clinical experience with six prospectively studied patients. BMC Res Notes 2016;9(1)doi:10.1186.
Martuscello RT, Vedam-Mai V, McCarthy DJ et al. A supplemented high-fat low-carbohydrate diet for the treatment of glioblastoma. Clin Cancer Res 2015.
Huebner J, Marienfeld S, Abbenhardt C et al. Counseling patients on cancer diets: A review of the literature and recommendations for clinical practice. Anticancer research 2014;34:39 – 48.  

  Artykuł powstał w ramach projektu  pt.: „Wydawnictwa dla Amazonek”,  który realizowany jest dzięki dofinansowaniu z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
   

banner cradle

poleć znajomemu drukuj skomentuj rss
Oceń artykuł:

Autor

dr n. med. Angelika Kargulewicz

Poczytaj również